Aaron Hill và ba cú century trong buổi sáng vòng loại Scottish Open

Viên bi cuối cùng lăn vào túi lưới, và Aaron Hill đứng thẳng người một giây lâu hơn bình thường. Đây là một buổi sáng vòng loại — không khán đài chật kín, không tiếng gọi tên ai — chỉ có ánh đèn trên mặt bàn, tiếng phấn cơ, và một con số hiện lên trên bảng điện tử: 100. Cú century thứ ba trong ngày. Người đàn ông 24 tuổi đến từ Cork vừa khép lại trận đấu bằng chính thứ ngôn ngữ mà anh nói lưu loát nhất khi cúi xuống bàn bi-a.

Tôi đã ngồi trước hàng trăm trận vòng loại trong hơn bốn mươi năm theo dõi môn thể thao này. Phần lớn chúng trôi qua như nước, không để lại gì ngoài một dòng kết quả. Nhưng có những buổi sáng mà một cơ thủ trẻ bỗng chơi như thể mọi thứ đã được sắp đặt từ trước, và bạn nhận ra bằng một thứ trực giác nghề nghiệp rằng mình đang chứng kiến một bước ngoặt, không phải một kết quả.

Một tuần lễ không ai để ý

Aaron Hill bước vào buổi sáng này với hành trang không nhỏ. Chỉ trong vài ngày, anh lần lượt giành vé dự Northern Ireland Open và International Championship. Trận gặp Antoni Kowalski là lần thứ hai trong vòng năm ngày hai người chạm mặt, và Hill lại là người đi tiếp. Tỷ số 4-2. Ba cú century. Một suất dự Scottish Open vào tháng 12 tại Meadowbank Sports Centre, Edinburgh.

Với khán giả Việt Nam, những cái tên như Aaron Hill, Antoni Kowalski hay Steven Wardropper thường nằm ngoài tầm chú ý. Chúng ta biết Ronnie O'Sullivan, biết Judd Trump, biết những gương mặt xuất hiện trên sóng truyền hình mỗi cuối tuần. Nhưng snooker sống bằng một hệ thống vòng loại khổng lồ, nơi hàng trăm tay cơ đánh nhau trong những nhà thi đấu vắng lặng để giành lấy quyền được xuất hiện trước máy quay. Hill đang ở giai đoạn mà mỗi suất dự vòng chính là một viên gạch xây nên sự nghiệp.

Con số 37 trên bảng xếp hạng tạm thời thế giới là một cột mốc cá nhân — cao nhất trong sự nghiệp của Hill. Với người ngoài, đó chỉ là một dòng chữ nhỏ. Với người trong nghề, đó là ranh giới giữa một tay cơ sống bằng những suất đặc cách và một tay cơ có thể tự đứng trên đôi chân của mình.

Kowalski không phải đối thủ dễ chịu. Anh ta thắng hai trong ba frame đầu. Hill chỉ có một frame trong khoảng thời gian đó, nhưng frame ấy lại là một cú dọn bàn toàn phần 139 điểm — một mạch chảy từ viên bi đầu đến viên bi cuối mà không ai chạm vào được. Rồi break 121 san bằng tỷ số 2-2. Rồi break 56 đưa Hill vượt lên. Rồi century 100 khép lại trận đấu.

Bốn nhịp. Ba chương. Một người viết.

Ba cú century, ba trạng thái tâm lý

Ba cú century trong một trận best-of-seven không phải chuyện thường. Ở cấp độ vòng loại, nơi mặt bàn chưa được chăm sóc kỹ như tại các sự kiện lớn, nơi ánh sáng và độ ẩm có thể thay đổi giữa các frame, việc giữ được cảm giác bi là một kỳ tích nhỏ. Hill làm được điều đó ba lần trong một buổi sáng.

Nhưng con số không nằm ở chỗ ba. Con số nằm ở chỗ Hill thắng cả ba cú century ấy trong những frame khác nhau của một trận đấu mà anh bị dẫn trước hai lần.

Người ta thường đọc break như một chỉ số tấn công thuần túy. Một cú 139 nghĩa là bi vào lỗ tốt. Một cú 121 nghĩa là đường cơ chuẩn. Một cú 100 nghĩa là bản lĩnh. Cách đọc ấy không sai, nhưng nó bỏ qua một thứ quan trọng hơn: thời điểm.

Cú 139 đến khi Hill đang bị dẫn. Cú 121 đến khi anh cần san bằng tỷ số. Cú 100 đến khi anh cần đóng sập cửa. Ba cú century ấy không phải ba lần phô diễn kỹ thuật giống nhau — chúng là ba phản ứng khác nhau trước ba trạng thái tâm lý khác nhau. Đây là chỗ dữ liệu bắt đầu biết múa: một cú break không chỉ nói bạn đánh giỏi đến đâu, nó nói bạn đánh giỏi vào lúc nào.

Tôi học cách đọc trận đấu bằng những con số, nhưng chỉ khi chúng biết múa. Ba cú century của Hill, đặt cạnh nhau trên một trục thời gian, không tạo thành một đường thẳng đi lên. Chúng tạo thành một đường zíc zắc — xuống, lên, xuống, lên — và chính hình dáng zíc zắc ấy mới là câu chuyện. Một cơ thủ chơi hay khi dẫn trước là một chuyện. Một cơ thủ chơi hay khi bị dẫn trước là một chuyện hoàn toàn khác.

Ở tuổi 24, Hill đang ở giai đoạn mà các cơ thủ trẻ thường mắc một lỗi giống nhau: họ chơi tốt khi mọi thứ thuận lợi và tan rã khi bị đẩy vào thế khó. Hill, trong buổi sáng này, làm ngược lại.

Đọc một cú break như đọc một câu thơ

Có một chi tiết kỹ thuật đáng chú ý. Cú 139 là một cú dọn bàn toàn phần. Loại break này đòi hỏi không chỉ độ chính xác của từng cú đánh mà còn khả năng đọc thế bi trước ba, bốn nhịp. Bạn không thể dọn bàn bằng may mắn. Bạn chỉ có thể dọn bàn khi bạn nhìn thấy tương lai của từng viên bi trước khi chúng kịp lăn. Đó là thứ mà các huấn luyện viên gọi là cảm giác bàn, còn tôi gọi là trí tưởng tượng có kỷ luật.

Rồi cú 121. Khác với 139, một break 121 ở giữa trận không cần dọn sạch mọi thứ — nó cần một nhịp điệu. Hill phải giữ được sự tập trung sau khi vừa bị dẫn, phải quên đi frame trước, phải quên đi việc mình đang bị đẩy vào góc. Ba frame đầu là của Kowalski. Frame thứ tư là của Hill. Trong thể thao, việc giành lại quyền kiểm soát cảm xúc thường khó hơn việc giành lại điểm số.

Cú 100 cuối cùng là chương khép lại. Đây là loại break mà giới cơ thủ gọi là đóng sập cửa — bạn đã dẫn trước, bạn chỉ cần kết thúc, nhưng kết thúc đẹp vẫn là một nghệ thuật riêng. Nhiều người thắng trận mà không thắng chính mình. Hill thắng cả hai.

Tôi không viết về cú century. Tôi viết về những gì cú century che giấu.

Con số 37 và cái bẫy của bảng xếp hạng tạm thời

Bây giờ đến phần mà tôi luôn cẩn trọng: xếp hạng. Vị trí 37 tạm thời là một con số đẹp, nhưng nó chưa nói lên nhiều ở thời điểm này của mùa giải. Các bảng xếp hạng tạm thời bị ảnh hưởng bởi việc cơ thủ nào đã thi đấu bao nhiêu sự kiện. Một tay cơ thi đấu nhiều giải có thể trông cao hơn thực lực trong vài tháng đầu.

Điều đáng chú ý không phải thứ hạng 37, mà là việc Hill đã tự tạo cho mình cơ hội thi đấu ở ba sự kiện liên tiếp — Northern Ireland Open, International Championship, Scottish Open. Cơ hội không tự đến. Nó phải được giành từng trận một, trong những buổi sáng không ai nhớ tên bạn.

Góc nhìn ngược dòng

Đây là chỗ tôi muốn nói điều mà ít bản tin dám nói.

Có một cách đọc khác về màn trình diễn của Hill, và nó không hoàn toàn tích cực. Nếu anh thắng ba cú century trong một trận mà phải hai lần lội ngược dòng, thì câu hỏi đặt ra không phải anh ấy chơi hay đến đâu, mà là tại sao anh ấy lại để mình rơi vào thế phải lội ngược dòng.

Kowalski thắng hai trong ba frame đầu. Đó là một khởi đầu chậm. Ở vòng loại, khởi đầu chậm có thể chấp nhận được, vì bạn còn thời gian. Ở vòng chính, trong một trận best-of-eleven với một tay cơ top 16, khởi đầu chậm thường đồng nghĩa với việc bạn phải dành cả buổi tối để sửa chữa sai lầm. Và đôi khi thời gian không đủ.

Có một mô thức mà tôi đã nhìn thấy ở nhiều cơ thủ trẻ, trong đó có Hill: họ chơi hay nhất khi bị dồn vào chân tường, và chơi dưới sức khi được kỳ vọng. Nó không phải một lỗi kỹ thuật. Nó là một thói quen tâm lý. Và thói quen tâm lý, khác với kỹ thuật, khó sửa hơn nhiều vì nó vô hình.

Tôi không có dữ liệu để khẳng định Hill mang mô thức này — một trận đấu không đủ để kết luận. Nhưng cấu trúc của trận đấu này — thua trước, thắng sau, ba cú century trong đó hai cú đến khi bị dẫn — là một dấu hiệu cần được theo dõi, không phải một bằng chứng để tán dương.

Và có một điều nữa. Ba cú century trong một buổi sáng là một thành tích đẹp trên bảng điện tử, nhưng trước khi gọi nó là phong độ đỉnh cao, hãy nhớ rằng vòng loại là nơi các cơ thủ chơi trong điều kiện họ đã quá quen, với đối thủ họ đã gặp nhiều lần. Hill gặp Kowalski lần thứ hai trong năm ngày. Sự quen thuộc đôi khi làm mọi thứ trở nên dễ dàng hơn nó vốn dĩ.

Phép thử thật sự sẽ diễn ra ở Belfast, khi Hill đối đầu Thepchaiya Un-Nooh — một tay cơ Thái Lan có lối chơi tấn công nhanh, sáng tạo và đầy bất ngờ. Thepchaiya không chơi theo khuôn mẫu, và anh ta không cho đối thủ thời gian để khởi động. Nếu Hill lại khởi đầu chậm ở đó, ba cú century trước Kowalski sẽ chẳng giúp được gì.

Những gì còn lại sau buổi sáng

Ở tuổi 60, tôi đã học được một điều về nghề viết: những trận vòng loại là nơi sự thật nằm, còn các trận chung kết chỉ là nơi sự thật được kể lại. Bạn không nhìn thấy một cơ thủ là ai trong đêm vinh quang. Bạn nhìn thấy anh ta là ai vào một buổi sáng lạnh, khi bàn đấu chưa ai buồn nhìn tới.

Aaron Hill vừa có một buổi sáng như thế. Anh thắng. Anh chơi đẹp. Anh giành vé. Nhưng điều tôi mang theo sau khi tắt màn hình không phải ba cú century, mà là một câu hỏi chưa có lời đáp: liệu một người chỉ chơi hay nhất khi bị dồn vào chân tường có đủ sức đứng vững khi không còn bức tường nào để dựa vào?

Chiều nay, tại Meadowbank Sports Centre ở Edinburgh, Jordan Brown — người đến từ Antrim — sẽ bước vào bàn đấu với Steven Wardropper, tay cơ người Scotland, trong một trận vòng loại khác. Một câu hỏi giống như thế lại bắt đầu, cho một người khác. Trận đấu thực sự bắt đầu từ khoảnh khắc viên bi dừng lại — và chúng ta, những người ngồi ngoài, chỉ có thể chờ xem nhịp tiếp theo của bản nhạc được viết như thế nào.