Estonia 3-2 Phần Lan: bước ngoặt nằm ở set ba, không phải ở tie-break

Set ba, tỉ số 19-19. Luka Marttila vừa ném ba cú ace liên tiếp xuống sân Estonia, Nokia Arena chật kín 9.813 khán giả và tiếng hát của họ đủ để mái nhà rung lên. Khoảnh khắc đó, Phần Lan chạm tay vào set đấu. Estonia không để nó rơi. Timo Andre Lohmus đóng một cú chắn quyết định đưa đội nhà lên 22-20, rồi set ba khép lại ở 25-22. Tại Tampere ngày 17 tháng 9 năm 2026, Estonia thắng chủ nhà 3-2 (22-25, 25-21, 25-22, 20-25, 15-11).

Bảng C ngã ngũ từ sớm hôm đó, khi Bỉ quét Serbia 3-0 (25-19, 25-21, 25-16) để độc chiếm ngôi đầu. Phần Lan bước vào trận cuối vòng bảng với mục tiêu rõ ràng: thắng để chia nhau ngôi đầu, thua thì tự đẩy mình xuống nhì. Đây là lượt trận khép lại vòng bảng của giải vô địch bóng chuyền nam châu Âu 2026 gồm 24 đội, trước khi vòng 16 đội khởi tranh vào cuối tuần. Thứ hạng chung cuộc: Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5, Hà Lan 2.

Set đầu thuộc về chủ nhà 25-22, với anh em Marttila và Joonas Jokela liên tục tìm được khe hở trong hệ thống phòng thủ Estonia. Estonia đáp lại ở set hai: Lohmus ở vị trí đối chuyền mở khoảng cách 16-11 rồi đóng set 25-21. Chính khoảng thời gian này là chỗ tôi muốn dừng lâu hơn, bởi nó thường bị bỏ qua khi người ta kể lại một trận năm set.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở vòng bảng giải năm nay, thứ thay đổi cục diện không nằm ở những pha bóng đẹp của tie-break. Nó nằm ở cấu trúc tiếp nhận bóng phát của Estonia từ giữa set hai, khi đường bóng một chạm vào tay chuyền hai ổn định trở lại ở vị trí trung tâm lưới. Có nó, Lohmus mới đủ thời gian chạy đà từ cánh phải, và Estonia mới thoát khỏi tình trạng phải đánh bóng bổng ra ngoài. Phía bên kia, hiệu ứng dây chuyền đi theo chiều ngược: mỗi pha bóng chết mất điểm, khối chắn Phần Lan buộc phải dạt ra biên, khoảng trống giữa hai chắn biên rộng dần theo từng pha. Bạn xem trái bóng, tôi xem khoảng trống sau lưng nó.

Phần Lan không gục. Niko Suihkonen vào thay Nooa Marttila và ghi 7 điểm, giúp chủ nhà thắng set tư 25-20 để kéo trận đấu vào set năm. Estonia chốt lại 15-11. Về mặt cảm xúc, đấy là một trong những set tư hay nhất mà tôi từng xem ở một giải châu Âu: một cầu thủ dự bị bước vào sân và đổi nhịp độ của cả một khối chắn. Về mặt chiến thuật, nó không đổi được gì trong bức tranh lớn hơn.

Số liệu cá nhân lại có tranh chấp. volleytimes.com ghi Lohmus 24 điểm, Teppan 16; WorldofVolley ghi ngược lại, Teppan 24 và Lohmus 16. Tôi không tự đếm được vì không có băng hình trong tay, nên tôi giữ nguyên cả hai dị bản và không chọn bên. Một sai lệch 8 điểm không phải chuyện nhỏ khi nó quyết định cách người ta kể lại trận đấu: nếu Lohmus là người ghi 24, đây là câu chuyện về một đối chuyền gánh đội; nếu Teppan là người ghi 24, đây là câu chuyện về một hệ thống phân phối điểm số đều hơn ta tưởng.

Cũng cần đặt trận này cạnh trận trước đó vài ngày, khi Estonia thắng Hà Lan 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23). Hai cú ace liên tiếp của Lohmus ở tỉ số 22-22 trong set tư là điểm chốt của trận ấy. Năm điểm của Estonia ở vòng bảng đến trọn vẹn từ hai trận thắng này: ba điểm cho chiến thắng 3-1 trước Hà Lan, hai điểm cho chiến thắng 3-2 trước Phần Lan. Những trận còn lại, họ không lấy được điểm nào.

Đó là lý do tôi đọc trận đấu này theo hướng khác. Câu chuyện dễ viết nhất là set năm, là 15-11, là khoảnh khắc Phần Lan sụp. Nhưng bàn thua không bao giờ bắt đầu từ phút 89. Phần Lan để mất trận này ở set hai, khi họ cho Estonia chuyển từ thế phòng ngự bị động sang thế kiểm soát đường bóng một chạm, và không lấy lại được thế đó cho đến khi Suihkonen vào sân. Rối loạn pressing trong bóng chuyền không xảy ra ở lưới; nó xảy ra ở đường bóng một chạm, cách lưới khoảng bảy mét và cách bảng tỉ số khoảng hai set.

Cũng công bằng khi nói rằng Estonia xứng đáng với chiến thắng này vì một lý do khác: một đội kiếm được đúng 5 điểm ở vòng bảng lại là đội giữ được một mẫu bóng lặp lại trong set năm, trên sân khách, trước 9.813 người. Không có chiến thuật hoàn hảo, chỉ có hệ thống biết rõ điểm hỏng của mình.

Một chi tiết nhỏ nhưng đáng ghi lại: Joonas Jokela có lần khoác áo đội tuyển Phần Lan thứ 100 trong trận này, và Olivia Kunnari, cháu của huấn luyện viên trưởng Olli Kunnari, hát quốc ca trước giờ bóng lăn. Lohmus nói sau trận rằng Estonia rất muốn thắng một lần nữa trước khán giả nhà và đã cho đi tất cả những gì mình có. Đội trưởng Phần Lan Antti Ronkainen nói Estonia chơi tốt, muốn set năm và đã chiến đấu đến cùng; giờ Phần Lan hướng sang đối thủ tiếp theo.

Vòng 16 đội bắt đầu vào thứ Bảy, 19 tháng 9 năm 2026, tại Sofia và Turin. Tại Sofia, Ba Lan gặp Latvia và Đức gặp Bulgaria. Tại Turin, Phần Lan gặp Hy Lạp còn Bỉ gặp Séc trong hai ngày 20 và 21 tháng 9; Slovenia gặp Serbia ngày 21 tháng 9, và Ý gặp Đan Mạch cùng cuối tuần đó. Ukraine gặp Romania và Pháp gặp Bồ Đào Nha tại Sofia ngày 20 tháng 9. Bán kết và các trận tranh huy chương sẽ diễn ra ở Milan.

Với Phần Lan, vấn đề nằm ở chỗ khác: họ có sửa được cấu trúc tiếp nhận bóng phát trước khi gặp Hy Lạp hay không. Bởi ở vòng loại trực tiếp, không có set tư nào để gỡ lại.